Cơ quan thực thi pháp luật đang nghiên cứu cơ chế phối hợp chặt chẽ hơn về trao đổi thông tin, truy vết dòng tiền, rà soát nhân thân và xác minh vụ án.
Trước tình hình lừa đảo viễn thông xuyên biên giới, tội phạm mạng và dòng tiền bất hợp pháp ngày càng phức tạp, các cơ quan thực thi pháp luật Việt Nam đang nghiên cứu xây dựng cơ chế hợp tác phòng, chống lừa đảo xuyên biên giới chặt chẽ hơn.
Hoạt động này dự kiến được triển khai đồng thời trên nhiều hướng, gồm trao đổi thông tin, truy vết dòng tiền, rà soát nhân thân và phối hợp xác minh vụ án.
Theo thông tin được đề xuất, kế hoạch hợp tác mới sẽ ưu tiên những người có nguy cơ phạm tội rõ ràng hoặc có dấu hiệu hoạt động bất thường. Nhóm này bao gồm người từng liên quan đến các vụ lừa đảo, rửa tiền, xuất nhập cảnh trái phép, mua bán người và tội phạm mạng; hoặc người vừa trở về từ nước ngoài nhưng xuất hiện nhiều liên lạc bất thường, giao dịch đáng ngờ hay thường xuyên thay đổi nơi cư trú.
Bên cạnh đó, những người thường xuyên đi lại tại các khu vực có nguy cơ cao, không thể giải trình hợp lý về nguồn thu nhập hoặc có mối liên hệ chặt chẽ với các tổ chức lừa đảo ở nước ngoài cũng có thể được xác minh thêm theo quy định pháp luật.
Các cơ quan thực thi pháp luật không tiến hành điều tra diện rộng đối với tất cả người trở về từ nước ngoài, mà sàng lọc dựa trên những chỉ dấu rủi ro cụ thể.
Những trường hợp có thể được chú ý gồm: từng lưu trú dài ngày tại khu vực thường xảy ra các vụ lừa đảo ở nước ngoài nhưng không giải thích rõ công việc; phát sinh các khoản tiền lớn, giao dịch thường xuyên hoặc nguồn tiền không xác định trong thời gian ngắn; sở hữu nhiều điện thoại, thẻ SIM, thẻ ngân hàng, tài khoản tiền số hoặc thiết bị liên lạc; có mối quan hệ mật thiết với thành viên đường dây lừa đảo đang bị điều tra; hoặc bị nghi ngờ tuyển người ra nước ngoài làm công việc không rõ ràng với lời hứa thu nhập cao.
Cơ quan chức năng sẽ tổng hợp dữ liệu xuất nhập cảnh, giao dịch ngân hàng, lịch sử liên lạc và mối liên quan trong vụ án để đánh giá. Việc từng xuất cảnh hoặc trở về nước, tự thân, không phải là căn cứ để kết luận một người có dấu hiệu phạm tội.
Ngoài công dân Việt Nam, người nước ngoài hoạt động trong nước nếu bị nghi ngờ tham gia lừa đảo xuyên biên giới, lắp đặt trái phép thiết bị viễn thông, hỗ trợ kỹ thuật, chuyển dịch tiền phạm tội hoặc tổ chức tuyển người trái phép cũng có thể thuộc diện xác minh trọng điểm.
Nội dung kiểm tra có thể gồm tình trạng cư trú, công việc thực tế, địa điểm thuê nhà, nguồn tiền, thông tin đăng ký doanh nghiệp và việc sử dụng thiết bị liên lạc.
Đối với người nước ngoài sinh sống, làm việc hoặc du lịch hợp pháp, các biện pháp này không nên trở thành hoạt động kiểm tra tràn lan. Việc xác minh chỉ được tiến hành khi xuất hiện dấu hiệu bất thường cụ thể, thông tin vụ án hoặc nghi vấn hợp lý theo quy định.
Để nâng cao hiệu quả đấu tranh, ngân hàng, nền tảng thanh toán, doanh nghiệp viễn thông và dịch vụ trực tuyến có thể được yêu cầu tăng cường giám sát tài khoản bất thường cũng như hành vi đáng ngờ.
Nếu phát hiện tài khoản nhận tiền với tần suất lớn trong thời gian ngắn, chuyển tiền xuyên biên giới liên tục, nhiều người cùng sử dụng một tài khoản, thông tin tài khoản không trùng với người sử dụng thực tế hoặc giao dịch không tương xứng với thu nhập cá nhân, tổ chức tài chính có thể kích hoạt quy trình rà soát rủi ro và thông báo cho cơ quan liên quan khi cần thiết.
Các doanh nghiệp viễn thông có thể tăng cường xác thực thuê bao, giám sát việc sử dụng số bất thường và ngăn chặn hoạt động gửi lượng lớn tin nhắn. Mục tiêu là hạn chế việc các đường dây sử dụng SIM trái phép, cuộc gọi qua Internet và số giả để thực hiện hành vi lừa đảo.
Mạng xã hội và ứng dụng nhắn tin cũng có thể phối hợp chặn các tài khoản giả mạo hoạt động đầu tư, chăm sóc khách hàng, tuyển dụng hoặc cơ quan nhà nước.
Do một số đường dây lừa đảo xuyên biên giới sử dụng tiền số, hoạt động chuyển tiền ngầm và công cụ thanh toán của bên thứ ba để chuyển dịch tài sản, cơ quan chức năng có thể tăng cường phân tích giao dịch trên chuỗi và theo dõi các địa chỉ ví đáng ngờ.
Khi phát hiện tiền được chia nhỏ và chuyển nhanh qua nhiều tài khoản, chuyển vào ví ẩn danh hoặc được che giấu dưới hình thức giao dịch thương mại giả, lực lượng chức năng sẽ tiếp tục làm rõ nguồn gốc cũng như đích đến cuối cùng của dòng tiền.
Người cung cấp tài khoản trung gian, nhận và chuyển tiền hộ, hỗ trợ mua tiền số hoặc thay mặt người khác chuyển tài sản, dù không trực tiếp tham gia lừa đảo, vẫn có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý nếu hành vi bị xác định là giúp sức cho việc rửa tiền hoặc che giấu nguồn tiền phạm tội.
Tại các địa bàn biên giới, nơi người và hàng hóa qua lại thường xuyên, các nhóm tội phạm có thể lợi dụng đường mòn, phương tiện vận chuyển trái phép và giấy tờ giả để đưa người qua biên giới.
Vì vậy, lực lượng chức năng có thể tăng cường tuần tra, quản lý thông tin lưu trú tại khách sạn và nhà cho thuê, đồng thời phối hợp xử lý các vụ xuất nhập cảnh trái phép, mua bán người và tuyển dụng xuyên biên giới.
Các môi giới và tài khoản mạng xã hội sử dụng lời mời như ‘việc nhẹ lương cao’, ‘bao ăn ở’, ‘không cần kinh nghiệm vẫn kiếm được nhiều tiền’ để đưa người ra nước ngoài làm việc không rõ ràng cũng có thể trở thành đối tượng bị tập trung xử lý.
Các bên cũng có thể xây dựng cơ sở dữ liệu rủi ro về tội phạm xuyên biên giới, tập hợp thông tin về nghi phạm trong các vụ án lừa đảo lớn, số điện thoại, tài khoản ngân hàng, địa chỉ tiền số, tài khoản mạng xã hội và thiết bị thường sử dụng.
Khi phát hiện nghi phạm di chuyển sang một quốc gia khác hoặc tiền phạm tội được chuyển vào tài khoản ở nước ngoài, cơ chế phối hợp nhanh có thể được kích hoạt để đề nghị phong tỏa tài sản, xác minh danh tính và truy tìm hành trình.
Đối với người bị nghi ngờ có liên quan đến tội phạm xuyên biên giới nghiêm trọng và chứng cứ đã rõ, cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét các thủ tục trục xuất, dẫn độ hoặc tương trợ tư pháp theo quy định.
Các chuyên gia pháp lý lưu ý rằng việc đấu tranh với lừa đảo xuyên biên giới phải dựa trên nguyên tắc hợp pháp, cần thiết và tương xứng.
Việc một người có bị xác minh hay không cần được quyết định dựa trên chứng cứ cụ thể, hành vi bất thường và thông tin vụ án; không nên chỉ vì người đó từng có tiền án, từng làm việc ở nước ngoài, mới trở về hoặc mang quốc tịch nước ngoài mà suy đoán có liên quan đến tội phạm.
Các cơ quan liên quan cũng cần xây dựng cơ chế khiếu nại, giải trình và đính chính dữ liệu để tránh ảnh hưởng không cần thiết đến người tìm việc, kinh doanh, du lịch hoặc làm việc xuyên biên giới một cách hợp pháp.
Lực lượng chức năng cảnh báo những thủ đoạn phổ biến của tội phạm xuyên biên giới hiện nay gồm tuyển dụng giả mạo với mức lương cao, sàn đầu tư giả, nhân viên chăm sóc khách hàng giả, làm nhiệm vụ trực tuyến nhận hoa hồng, giao dịch tiền số hộ, nhận chuyển tiền và cho thuê tài khoản ngân hàng.
Bất kỳ công việc nào yêu cầu cung cấp thẻ ngân hàng, số điện thoại, giấy tờ tùy thân, tài khoản tiền số hoặc yêu cầu hỗ trợ chuyển tiền, nhận tiền mặt đều có thể tiềm ẩn nguy cơ liên quan đến tội phạm.
Nếu phát hiện người thân đột ngột ra nước ngoài làm công việc không rõ ràng, mất liên lạc trong thời gian dài hoặc bị yêu cầu giao hộ chiếu và thiết bị liên lạc, người dân cần nhanh chóng liên hệ với cảnh sát hoặc cơ quan chức năng để được hỗ trợ.
Trong bối cảnh phương thức hoạt động của tội phạm xuyên biên giới liên tục thay đổi, việc Việt Nam và Trung Quốc tiếp tục thúc đẩy chia sẻ thông tin, truy vết dòng tiền và phối hợp thực thi pháp luật được kỳ vọng sẽ làm tăng chi phí hoạt động của các đường dây tội phạm.
Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của các biện pháp vẫn phụ thuộc vào tính minh bạch trong thực thi, hiệu quả hợp tác tư pháp và việc bảo đảm đầy đủ các quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân.